Stowarzyszenie Mieszkańców Żaczka powstało w 2006 roku w 80 rocznicę zbudowania pierwszej części Domu Studenckiego przy al. 3 Maja 5 i zakwaterowania pierwszych jego mieszkańców.
Na przełomie dwudziestego i dwudziestego pierwszego wieku byli mieszkańcy Żaczka z okresu lat siedemdziesiątych zaczęli organizować msze święte w intencji byłych mieszkańców DS „Żaczek”. Msze te odprawiał ówczesny przeor Ojców Paulinów ojciec prof. dr hab. Jan Mazur – w latach 1974 – 1978 student matematyki UJ i mieszkaniec DS „Żaczek”, a w roku akademickim 1976/1977 Przewodniczący Rady Samorządu tego akademika. W mszach tych uczestniczyli ówcześni Rektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego – prof. dr hab. Franciszek Ziejka i prof. dr hab. Karol Musioł, również byli mieszkańcy Żaczka. Wspomniane msze, z roku na rok, gromadziły coraz więcej byłych mieszkańców, co skłoniło pana Rektora Ziejkę do przedstawienia propozycji założenia Stowarzyszenia Żaczkowiczów.
W październiku 2005 roku zawiązał się komitet założycielski Stowarzyszenia. Komitet opracował projekt Statutu i zwołał zebranie założycielskie.
Na zebraniu założycielskim w dniu 20 czerwca 2006 roku, w którym uczestniczyło 30 członków założycieli Stowarzyszenia, podjęto uchwały o założeniu Stowarzyszenia Mieszkańców „Żaczka” i przyjęcia jego statutu oraz o wyborze władz.
Dokumenty z zebrania założycielskiego przekazano do KRS, który postanowieniem z dnia 07. 07. 2006 roku wpisał do Krajowego Rejestru Sądowego Stowarzyszenie Mieszkańców Żaczka pod numerem 0000260174.
W dniu 14.03.2008 r. w rejestrze KRS została wpisana zmiana statutu i nadanie Stowarzyszeniu statusu organizacji pożytku publicznego.
Stowarzyszenie prowadzi żywą działalnośćwśród byłych mieszkańców II Domu Studenckiego Uniwersytetu Jagiellońskiego „Żaczek” w celu podtrzymania więzi koleżeńskich poprzez organizowanie corocznych spotkań integracyjnych byłych mieszkańców akademika oraz popieranie i upowszechnianie samorządności mieszkańców domów studenckich. Jednocześnie działa też na rzecz polepszenia warunków życia obecnych mieszkańców Domu Studenckiego „Żaczek” oraz przekazuje tradycję samorządności mieszkańców.
Stowarzyszenie gromadzi środki pieniężne i udziela pomocy materialnej studentom – mieszkańcom Domu Studenckiego „Żaczek”, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Do chwili obecnej Stowarzyszenie ufundowało 78 stypendiów mieszkaniowych, z których skorzystało 74 studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego (trzy osoby otrzymały stypendia ponownie). Kandydatów do otrzymania stypendiów wskazuje Rada Mieszkańców DS „Żaczek”. Na ten cel do tej pory wydatkowano 157 831 zł.
Stowarzyszenie współpracuje także z Komitetem ds. Opieki nad Grobami Profesorów UJ. Stowarzyszenie gromadzi środki i reguluje rachunki na przedłużenie używalności oraz odnowę grobów profesorów, którymi opiekuje się Komitet.
